«Gadymy Merw» döwlet taryhy we medeni goraghanasy

Merw, Merkezi Aziýadaky Ýüpek ýolunyň ugrundaky iň gadymy we iň gowy saklanan oazis şäherleriniň biridir. Bu giň oazisdäki galyndylar adamzat taryhynyň 4000 ýylyny gurşap alýar. Köp ýadygärlikler henizem görünýär, esasanam soňky iki müňýyllyklardan. Ol Türkmenistanyň Mary welaýatynyň çäklerinde ýerleşýär. ÝUNESKO gadymy Merw ýadygärligini 1999-njy ýylda Bütindünýä miras sanawyna girizdi. Ol miladydan öňki 3-nji müňýyllykdan bäri şäher merkezlerini goldady we Murgap derýasynyň oazisinde boluşy bilen bagly medeni landşaftyň deňsiz-taýsyz bolmagy we ajaýyp medeniýetleriň dürli-dürlüligi bilen baglanyşykly Gündogaryň taryhynda möhüm rol oýnady. Ol yslam döwründe iň ýokary derejesine ýetdi we 9-njy asyryň başynda Arap halypatynyň paýtagty, şeýle hem 11-12-nji asyrlarda Beýik Seljuklar imperiýasynyň paýtagty boldy. Häzirki wagtda «Gadymy Merw» bürünç asyrynyň merkezleriniň galyndylaryny (miladydan öňki 2500-1200-nji ýyllar); demir asyrynyň merkezlerini (miladydan öňki 1200-300-nji ýyllar); taryhy şäher merkezini we orta asyrlaryň soňky şäherini öz içine alýan uly arheologiki seýilgähdir. Bellige alnan eýeçilik 353 gektar meýdany we 883 gektar bufer zolagyny öz içine alýar. Orta asyrlaryň soňky şäheriniň diwarlar aýratyn gyzyklanma döredýär, sebäbi olar miladydan öňki 5-nji asyrdan miladyň 15-16-njy asyrlaryna çenli harby binagärligiň ewolýusiýasynyň ajaýyp yzygiderli ýazgysyny dowam etdirýär. Şeýle hem oazisde dürli taryhy döwürlerden galan uly ýadygärlikler bar. Olaryň arasynda oazisiň iň häsiýetli binagärlik aýratynlyklaryndan biri bolan köşkleri, galalaryny we köp sanly ajaýyp metjitleri we mauzoleýleri agzap bolar.