Aşgabadyň mermer binagärligi

Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat, barada ilkinji gezek eşideniňizde meňzeşi bolmadyk hyýaly şäher ýaly görünýän ýerleriň biridir. Garagum çölüniň gyrasyndan Köpetdagyň eteklerine çenli uzalyp gidýän bu şäher landşaftynyň özboluşly keşbi bar. Türkmenistanyň günortasynda, Eýran serhedinden uzak bolmadyk ýerde ýerleşmek bilen, ol Merkezi Aziýanyň gury, emma strategiki taýdan möhüm çatrygynda ýerleşýär. Bu ýerde gadymy Ýüpek ýoly söwdagärleri, imperiýalary we medeniýetleri birleşdiripdir. Şäher aslynda 1881-nji ýylda Russiýa imperiýasynyň harby merkezi hökmünde esaslandyrylan hem bolsa, onuň häzirki keşbi has täze taryhdan habar berýär. Şäheriň köp bölegi 1948-nji ýyldaky güýçli ýertitreme netijesinde weýran boldy. Bu waka diňe bir şäheriň binagärligini däl, eýsem onuň täze taryhy keşbini hem kesgitledi. Ondan soňky onýyllyklarda — aýratyn-da Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň — şäher giň şaýollary, äpet binalary we ak mermere hem-de giň meýdanlara esaslanýan binagärlik stili bilen täzeden gurlup başlandy. Bu özgerişlik netijesinde Aşgabat "Ak mermerli şäher" hökmünde tanalyp başlandy. 2013-nji ýylda Aşgabat ak mermerli binalaryň dünýäde iň ýokary konsentrasiýasy bolan şäher hökmünde Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi. Häzirki wagtda Aşgabatda gezelenç edeniňizde ýa-da ulagly geçeniňizde, onuň arassa şaýollary, ýalpyldap duran döwlet binalary, medeniýet merkezleri we ýurduň häzirki zaman milli şahsyýetini beýan edýän äpet ýadygärlikleri sizi haýran galdyrar. Şäheriň iň meşhur binalarynyň arasynda Türkmenistanyň daşary syýasatyny aňladýan Bitaraplyk binasy we dünýäde iň uly ýapyk hiňňildikleriň biri ýerleşýän «Älem» medeni-dynç alyş merkezi bar. Şäheriň dizaýny öňünden meýilleşdirilen bolup, ol sebitdäki köne we dykyz şäherlerden tapawutlylykda tertipliligi we giňligi bilen tapawutlanýar. Geografiki taýdan Aşgabat özüniň binagärligi ýaly, gurşap alan tebigaty bilen hem emele gelýär. Sebitiň iň möhüm infrastruktura taslamalarynyň biri bolan Garagum kanaly Amyderýanyň suwuny çöliň içinden geçirip, ekerançylygy we şäher durmuşyny üpjün edýär. Şeýle gurak howada bu suw akymy şäheriň ösüşi üçin örän möhüm bolup durýar. Gurşap alan peýzaž, aýratyn-da şäheriň golaýyndaky belentlikler, häzirki zaman binalarynyň çöl meýdany we dag şekilleri bilen birleşýän ajaýyp görnüşlerini hödürleýär. Şäheriň adynyň manysy hem aýratyn gyzyklydyr. "Aşgabat" sözi köplenç "Yşk şäheri" diýlip düşündirilýär, emma käbir taryhçylar bu adyň Parfiýa imperiýasyny esaslandyryjy Arşak I bilen baglanyşyklydygyny hem aýdýarlar. Wagtyň geçmegi bilen Aşgabat milli baýramçylyklaryň we şahsyýetiň nyşanyna öwrüldi. Her ýylyň 25-nji maýynda Şäher güni bellenilip, onuň täze, emma üns bilen goralan taryhy dabaralandyrylýar. Aşgabadyň iň ýatda galyjy aýratynlygy — onuň özünde jemleýän garşylykly pursatlarydyr: gadymy toprakda gurlan, Sowet döwründe täzeden dikeldilen we garaşsyzlyk eýýamynda milli maksatlaryň we binagärlik sungatynyň nusgasy hökmünde täzeden dörän şäher. Syýahatçylar üçin bu ýer taryhyň, nyşanlaryň we geljekki dizaýnlaryň birleşýän täsin we özboluşly dünýäsidir.