Derweze gaz krateri

Derweze gaz kraterine ilkinji gezek seredeniňizde, hiç bir surat sizi oňa taýýarlap bilmez — Garagum çölüniň ümsümliginde ýeke özi ýanýan, ini takmynan 70 metr, çuňlugy 30 metr töweregi ot çanagy. Syýahatçylar oňa «Dowzahyň derwezesi» diýýärler; Türkmenistanda resmi ady — «Garagum ýalkymy». Onuň döreýşi hem syrly: köp aýdylýan wersiýa görä, 1971-nji ýylda sowet buraw desgasy gaz boşlugyny deşipdir we ýer çöküpdir, emma ýerli geologlar çökgünligiň 1960-njy ýyllarda bolandygyny, gazyň bolsa zäherli buglaryň ýaýramagynyň öňüni almak üçin diňe 1980-nji ýyllarda otlanandygyny aýdýarlar. Resminamalar ýitirilen ýa-da gizlin saklanýar — anyk zat diňe biri: birnäçe hepdede söner öýdülen ot Sowet Soýuzynyň özünden uzak ýaşady. Bilmeli zadyňyz: krater öňküsi ýaly güýçli däl. 2022-nji ýylda hökümet ony söndürmek meýilnamasyny yglan etdi, ölçegler bolsa soňky ýyllarda ýalnyň gyzgynlygynyň dörtden üç böleginden gowragyny ýitirendigini görkezýär. Ol henizem şöhle saçýar — garaňky düşende, kraterň gyrasy ot bilen ýagtylanda we daş-töweregiňizdäki çöl gözden gaýyp bolanda, aýratyn haýran galdyryjy — emma bu indi «wagtynda görüp galmaly» ýer. Derweze Aşgabatdan 260 km demirgazykda ýerleşýär — dört sagatlyk ýol, soňky bölegi çägeli ýoda bolup, ulag üçin 4WD gerek; jemgyýetçilik ulagy ýok, şonuň üçin krater diňe turuň düzüminde görülýär. Şahsy turlarymyzda biz agşamara gelip ýetýäris, çägelikde BBQ agşamlyk taýýarlaýarys we kraterden birnäçe minutlyk ýörelgede ýurtalarda gije bolýarys — krateriň üstünden dogýan gün gijeki otdan az täsin däl. Ýolda onuň az tanalýan iki doganyny — suw we palçyk kraterlerini hem görersiňiz. Iň amatly pasyllar — ýaz we güýz; tomsuň ortasynda esasy synag çölüň özi bolýar.