Köneürgenç

Köneürgenç — Horezm döwletiniň paýtagty we orta asyr dünýäsiniň beýik şäherleriniň biri bolan Gürgenjiň galyndysydyr. Bu şäheriň ykbalyna taryhyň iň weýran ediji iki basybalyjysynyň ýolunda durmak ýazylypdyr. 1221-nji ýylda Çingiz hanyň goşunlary şäheri alyp, Amyderýadaky uly bendi ýykdylar we töweregi batgalyga öwürdiler — ýazyjylar muny döwrüň iň ganly gyrgynçylyklarynyň biri hasaplaýarlar. Şäher gaýtadan galkyndy, emma Teýmirleň ony 1373–1388-nji ýyllar aralygynda üç gezek talady, ahyrynda bolsa ýer bilen ýegsan edip, harabalyklaryň üstüne arpa ekdirdi. Şol iki apatdan aman galanlar häzir özbek serhediniň golaýyndaky açyk sähranyň içinde seýrek ýaýrap dur — we ýeriň şeýle täsirli bolmagynyň syry hut şu boşlukdadyr. Kutlug Timur minarasy — Buharanyň meşhur Kalýanyndan hem beýik, 60 metrlik kerpiç iňňe — ýedi asyr bäri harabalyklara garawullyk edýär. Birnäçe ädimlikde XIV asyryň Törebeg hanym aramgähi ýerleşýär: onuň gümmezindäki gülli-ýyldyzly mozaika şeýle nepis welin, köpler ony Merkezi Aziýanyň iň ajaýyp kaşin işi hasaplaýar; aşagyndaky geometriýa — altyburç zalyň üstündäki on iki gyraňly halka — öz döwründen has öňde giden matematika. Sopy ussady Nejmeddin Kubranyň aramgähinde bolsa syýahatçylardan köp zyýaratçylara duşarsyňyz: bu toprak ýedi ýüz ýyl bäri mukaddes saýylýar. 2005-nji ýylda ÝUNESKO bu ýadygärlikler toplumyny Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizdi. Amaly maslahat: Köneürgenç Daşoguzdan bir günlük aňsat gezelençdir, özbek serhet geçelgelerine bolsa sanlyja minut ýol bar — şonuň üçin GÖL NOMADS-yň birnäçe şahsy ugry hut şu ýerden başlanýar ýa-da tamamlanýar, harabalyklary günorta çöl ýoly bilen Derwezä birleşdirýär. Iki-üç sagat howlukman aýlanyň; kerpije iň ýumşak yşyk — ikindi yşygy, ýazda bolsa minaranyň töweregindäki sähra gysga wagtlyk ýaşyl öwüsýär.