Marguş

Takmynan dört müň ýyl öň Murgap derýasynyň gadymy deltasynda ýokary medeniýetiň köp yzlaryny galdyran oba hojalyk siwilizasiýasy gülläp ösdi. Arheolog, Margiana ekspedisiýasynyň esaslandyryjysy we uzak möhletli ýolbaşçysy, akademik Wiktor Iwanowich Sarianidi köp ýyllary bu siwilizasiýanyň paýtagtyny gözlemäge bagyşlady. Häzir Gonur-Depe diýlip atlandyrylýan paýtagt şäheri bardy, onuň köşgi we Assiriýa we Wawilon binalaryna garşy çykyp biljek birnäçe ybadathanasy bardy. Gonur-Depe Marguş ýurdunyň paýtagt ybadat şäheri. Arheologlar Gonur ilatynyň zerdüşt ynanjyna eýerendiklerini subut edýän ruhy däp-dessurlaryň we däpleriň ynanarly faktlaryny açmaga başardylar. Oturymly ýeriň merkezinde köp sanly uly dabaraly otaglary bolan köşk bardy, güýçli galyň diwarlar we birnäçe inedördül diňler bilen gurşalypdyr. Diwarlaryň daşynda, günorta tarapynda 180 x 80 m we 2 m çuňlukdaky howuz bardy. Ybadat toplumynyň demirgazyk we günbatar taraplarynda ýene iki howuz bardy, ýöne has kiçi. Olar gorag maksady bilen däl-de, simwolik görnüşde guruldy. Arheologlar binalar gaýalary bezlemek üçin daş mozaikalarynyň ulanylandygyny görkezýän binanyň fasad bölekleriniň böleklerini tapdylar. Emma Gonur ussalarynyň tehnikasy täsinlikli, sebäbi ilki diwarda şekil boýaglar bilen boýaldy we diňe soň daşlar bilen bezedi. Dünýäde beýle mozaika dökmek tehnologiýasy hiç ýerde tapylmady. Gonur-Depäniň çäklerinde şol döwürde şeýle önümlere uly islegiň bolandygyny görkezýän birnäçe çölmekçilik ussahanasy hem tapyldy. Iň gyzykly tapyndylaryň biri uly howuzyň gündogar tarapynda tapylan ýerasty jaýlanma otaglarydyr. Bularyň şol döwürleriň ýerli elitiň jaýlanma ýerleri bolandygyny hemme zat subut etdi. Jemi bilen arheologlar 5 sany gör-kript gazdylar, olaryň hersiniň doly ululykdaky köp otagly jaý ýalydydy. Birnäçe adamyň galyndylary iki gör-kriptde bir wagtda dynç aldy. Ähtimal, jesetler gadymy däplere görä, öz hojaýynyny beýleki dünýä ugratmaly gullaryňkydy. Şeýle hem, däbe görä, gör merhumyň bir wagtlar eýeçiligindäki gymmat zatlar bilen doldurylypdyr. Görlerden uzakda, 2,5 m çuňlukdaky we 5 m diametrli çukur tapyldy, şeýle hem jaýlanmalar bilen. Bu ýer talaňçylyksyz bolup çykdy we arheologlar şol ýerden gadymy adamlaryň we haýwanlaryň köp sanly gyzykly zatlary we galyndylaryny çykaryp bildiler. Uly çukurdan başga-da, kiçi jaýlanmalar we alymlaryň henizem takyk düşündirip bilmeýän käbir geň zatlar tapyldy. Mysal üçin, görleriň birinde, keramika gaplarynyň golaýynda olar tekiz, birmeňzeş toplara işlenen birnäçe daşy tapdylar, olardan az aralykda pistä meňzeýän ýene birnäçe daş tapdylar. Bu zatlaryň näme üçin ýasalandygy we haýsy rol oýnandyklary henizem näbelli. Gonur-Depe nekropolisi şu güne çenli taryhçylaryň, arheologlarň we alymlaryň çözmeli köp syrlary saklaýar. Bu ýer Türkmenistanyň möhüm syýahatçylyk ýerleriniň biri bolup, her ýyl dünýäniň dürli künjeklerinden müňlerçe syýahatçy gelýär. Bu geň we syrly binany görmek arkaly, gadymy döwürlerde zehinli heýkeltaraşlar, gurluşykçylar we zergärler bolan türkmenleriň uzak geçmişdäki ata-babalarnyň syrlary bilen aragatnaşyk gurup bilersiňiz.